28 03.2014 23:13

https://repozytorium.amu.edu.pl/jspui/bitstream/10593/9273/1/34_Katarzyna_CHROBAK_Wroc%C5%82awska_bohemistyka_tradycja_i_wsp%C3%B3%C5%82czesno%C5%9B%C4%87_485_490.pdf

Oświadczam, że wyżej wymieniony artykuł, napisany rzekomo przez dr Katarzynę Chrobak, napisałam ja, czyli prof. dr hab. Zofia Tarajło-Lipowska, należy zatem do mego, a nie pani Chrobak dorobku naukowego. Nie odkryłabym tego, gdyby pani Chrobak jako przyjaciółka dr Zury nie przyłączyła się tak gorliwie do procedury kłamania na mój temat przed rektorem Uniwersytetu Wrocławskiego (co zorganizowała pani Zura w zamian za oddanie jej funkcji p.o.kier.) oraz do procedury wyrzucania mnie z pracy na Uniwersytecie Wrocławskim, co zorganizowała dr hab. Paszkiewicz z pomocą sekretarki pani Aldony Roguli, która namówiła mnie do podpisania podania rozwiązującego umowę o pracę (telefonicznie; że mam zmienić pierwotne brzmienie pisma, bo to tylko formalność).

Poniżej zamieszczam artykuł w takiej postaci, jaka została zapisana w moim komputerze jako tekst posłany pani Chrobak. Posłałam go w dobrej wierze, żeby wciągnąć panią Chrobak w sprawy bohemistyczne - nie przypuszczałam, że się pod nim dosłownie podpisze. Zwrócę się do czasopisma "Bohemistyka" o sprostowanie autorstwa.

Wrocławska slawistyka – tradycja i współczesność 

Historia wrocławskiej slawistyki sięga czterdziestych lat XIX wieku. Z ośrodkiem tym w wieku XIX związane były takie niekwestionowane autorytety nauki i kultury, jak Czech František Ladislav Čelakovský, Polacy Wincenty Kraiński, Wojciech Cybulski i Władysław Nehring oraz Niemcy Rudolf Abicht i Paul Diels. Akademickie początki zainteresowania językami i literaturami słowiańskimi na niemieckim Uniwersytecie we Wrocławiu związane są ściśle z utworzonym tu w roku 1836  Towarzystwem Literacko-Słowiańskim.  Jego pierwszym kuratorem był Czech Jan Evangelista Purkyně, a w dalszej kolejności sprawowali nad nim opiekę Polacy Wojciech Cybulski oraz Władysław Nehring. Do jego członków należeli głównie wrocławscy studenci-Polacy, m.in. były to takie znane później postacie,  jak Jan Kasprowicz, Adam Asnyk, Konstanty Damrot, Norbert Bonczyk.

Pierwotny zapis statutowy Towarzystwa, Zasady projektowanego naukowo-literackiego towarzystwa (1836) zakładał, że zadaniem organizacji będzie studiowanie słowiańskiej literatury oraz gromadzenie odpowiednich książek i czasopism słowiańskich. Kolejny statut (1842) poszerzył jego cele o studiowanie historii, języków i literatur słowiańskich (por. Achremowicz, Żabski, 1973, s. 37, 72). Towarzystwo Literacko-Słowiańskie prężnie funkcjonowało przez pół wieku do roku 1886 (na zebraniach członkowie czytali swoje utwory i prace naukowe w językach słowiańskich), kiedy to na mocy ustawy niemieckiego ministerstwa oświaty zaczęto likwidować wszelkie polskie uniwersyteckie organizacje studenckie. Purkyně, który był lekarzem-fizjologiem, profesorem na tym Uniwersytecie, w historii slawistyki wrocławskiej zapisał się tu przede wszystkim jako zapalony słowianofil z  ambicjami do przekazania swojej filologicznej pasji studentom. Purkyně  pracował również nad metodą, która ułatwiłaby Polakom naukę języka czeskiego, a Czechom - języka polskiego. Jednak jak sam zauważył:

Polak nie chce uczyć się innego języka słowiańskiego (…)chyba, że zostanie do tego zmuszony. Niemniej jest tu kilku ‘wyrodnych’ Polaków, którzy co dzień ćwiczą się u mnie w języku rosyjskim i którzy także do Šafaříka się zabrali (Achremowicz, Żabski, 1973,s. 51).

W roku akademickim 1841/1842 zarządzeniem niemieckich władz powstało tzw. seminarium słowiańskie, w ramach którego prowadzono dla studentów zajęcia, które wchodziły w program studiów na zasadzie zajęć do wyboru. Wykładowcą w tym seminarium miał zostać Pavel Josef Šafařík. Program seminarium zakładał komparatystyczną metodę badań języków słowiańskich, filologiczne podejście do literatury oraz naukę realiów słowiańskich. Ostatecznie jednak wykładowcą we Wrocławiu został czeski poeta i zbieracz folkloru słowiańskiego František Ladislav Čelakovský. Działał tu jako dydaktyk od roku 1841 do 1849, przygotował też wypisy z literatury polskiej, które służyły mu do celów dydaktycznych (wydał je potem w Pradze jako antologię) oraz założył księgozbiór seminarium słowiańskiego, pomnażany przez następców, którego część zachowała się jeszcze i znajduje się w Bibliotece Instytutu Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego.  Po odejściu Čelakovskiego do Pragi jego następcą w Katedrze Slawistyki został Wojciech Cybulski - językoznawca, współorganizator i późniejszy opiekun Towarzystwa Literacko-Słowiańskiego.

Wrocławska slawistyka cieszyła się dużą sławą podczas profesury językoznawcy i historyka, badacza języka starosłowiańskiego, autora prac naukowych i popularnonaukowych z zakresu historii Słowian oraz gramatyki języków słowiańskich, Władysława Nehringa, który  objął Katedrę Języków i Literatur Słowiańskich w roku 1867. W swojej pracy badawczej szczególną uwagę poświęcał mitologii słowiańskiej oraz związanej z nią kulturze ludowej.

Był także członkiem Akademii Nauk w Petersburgu i w Pradze, a w latach 1893-1894 piastował funkcję rektora Uniwersytetu we Wrocławiu. Po odejściu Nehringa nastąpił zastój w nauczaniu języków słowiańskich.

Po drugiej wojnie światowej w związku ze zmianami politycznymi powstał we Wrocławiu polski uniwersytet, który z naukowego punktu widzenia kontynuuje tradycje  poprzedniej instytucji naukowej. Spadkobiercami dziewiętnastowiecznej wrocławskiej slawistyki stały się filologie: polska i rosyjska, które przez kilkadziesiąt lat wykształciły wielką liczbę absolwentów. W ramach zajęć nieobowiązkowych na Wydziale Filologicznym w Instytucie Polonistyki niesystematycznie odbywała się też nauka języka czeskiego. W okresie od roku 1945 do 1976 zajęcia prowadzili następujący lektorzy: dr Jerzy Pogonowski, mgr Maria Dostalowa, doc. Josef Hron, dr Jindřich Jirásek oraz mgr Alena Zipser (obecna wykładowczyni w Zakładzie Bohemistyki). Natomiast w utworzonym na początku lat siedemdziesiątych Instytucie Filologii Słowiańskiej aż do lat dziewięćdziesiątych XX wieku królowała wyłącznie rusycystyka jako kierunek studiów, a innosłowiańskie lektoraty dotyczyły języków wschodnio- i południowosłowiańskich.  

Lektoraty języka czeskiego jako drugiego języka słowiańskiego na II roku rusycystyki w Instytucie Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego wprowadzono w roku 1990, i jednocześnie w Instytucie Filologii Słowiańskiej utworzono trzyletnie Studium Języka i Kultury Czeskiej, którego kierownikiem została dr Zofia Tarajło-Lipowska.  Zajęcia odbywające się w ramach Studium skierowane były przede wszystkim do studentów starszych lat kierunków humanistycznych, ale były przypadki uczestniczenia w nich również studentów innych kierunków, np. biologii czy matematyki. W ramach studiów prócz lektoratów prowadzono również wykłady z literatury, historii, wiedzy o kulturze czeskiej, gramatyki języka czeskiego oraz geografii. W ciągu dziesięciu lat istnienia Studium uczęszczało na te zajęcia kilkadziesiąt studentów, a końcowe egzaminy zdało i świadectwo otrzymało 20 z nich.

Pierwszą grupę studentów slawistyki ze specjalizacją bohemistyczną utworzono w roku 1993 na III roku studiów slawistycznych: w następnych latach specjalizację wydłużano, aż zamieniła się w pełne, pięcioletnie „studia slawistyczne o profilu czeskim”, co wiązało się też ze zmianą organizacyjną. W roku 1996 w Instytucie Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego utworzono Zakład Bohemistyki (obok Zakładów Serbistyki i Ukrainistyki oraz trzech zakładów rusycystycznych). Kierownikiem Zakładu Bohemistyki  została mianowana dr Zofia Tarajło-Lipowska, która pełni tę funkcję do dziś. W związku z przekształceniami programowymi, które dotyczyły całej Uczelni, wszystkie typy studiów zostały podzielone na dwa etapy: trzyletnie studium licencjackie oraz dwuletnie studium magisterskie. Nabór na te studia odbywa się co roku, co roku też magisterskie studia kończy około 15 absolwentów. Zainteresowanie jest duże, czego dowodzi liczba kandydatów na „czeski profil” slawistyki, kilkukrotnie przewyższająca limit miejsc. Obok bohemistycznych studiów dziennych w Instytucie Filologii Słowiańskiej od roku 1997 funkcjonują również licencjackie studia wieczorowe w zakresie filologii czeskiej (płatne semestralnie). Studia te dają studentom możliwość uzyskania dyplomu licencjackiego, a od roku 2007 również magisterskiego.   

Jak zaznaczono wcześniej, rok 1990 rozpoczyna rozwój obecnej kadry bohemistycznej na Uniwersytecie Wrocławskim.  Z tego względu jest to zespół młody i przyszłościowy oraz – dodajmy -  stosunkowo liczny: obejmuje dziesięciu pracowników etatowych oraz pięciu doktorantów. Podajmy aktualny stan pracowników z uwzględnieniem roku zatrudnienia: prof. dr hab. Zofia Tarajło-Lipowska (literaturoznawca/1990), prof. dr hab. Jaroslav Lipowski (językoznawca/1992), mgr Alena Zipser (lektor języka czeskiego w stopniu starszego wykładowcy/1996), dr Jarosław Malicki (językoznawca/2000), dr Dorota Żygadło-Czopnik (literaturoznawca/2001), dr Manuela Maciołek (literaturoznawca/2005), dr Anna Zura (językoznawca/2006), dr Katarzyna Chrobak (literaturoznawca/2006), dr Lenka Ptak (językoznawca/2007), dr Ilona Gwóźdź-Szewczenko (literaturoznawca/2008). W latach 1996 do 2007 pracownikiem Zakładu był również PhDr.Petr Jokeš, starszy wykładowca, który z powodów rodzinnych przeniósł się do Krakowa na Uniwersytet Jagielloński. Troje z wymienionych pracowników uzyskało stopień doktora w Instytucie Filologii Słowiańskiej.                                            

Poza sferą ściśle dydaktyczną przy Zakładzie Bohemistyki rozwija się również studencka aktywność kulturalna i naukowa. Co roku studenci uczestniczą w Ogólnopolskim Konkursie na Przekład Literatury Czeskiej (organizatorem jest mgr Alena Zipser, dwie edycje konkursu odbyły się we Wrocławiu), w którym wielokrotnie zajęli czołowe miejsca. Dobrze działa Studenckie Koło Naukowe Bohemistów, którego pierwszym opiekunem był PhDr. Petr Jokeš, kolejnym dr Manuela Maciołek, natomiast aktualnym jest dr Ilona Gwóźdź-Szewczenko. Przez kilka lat studenci z Koła wydawali jednodniówkę o nazwie: Biuletyn Studentów i Przyjaciół Bohemistyki Wrocławskiej „Rumburak”, którego pierwszy numer ukazał się w roku 1998. Odbyły się też spotkania z czeskimi pisarzami (np. z  Ludvíkiem Vaculíkiem, Petrem Placákiem, Bogdanem Trojakiem, Norbertem Holubem), działał Klub Miłośników Filmu Czeskiego, co roku organizuje się „wigilie bohemistyczne” (m.in. kilka roczników studentów pod kierunkiem PhDr. Jokeša występowało w przedstawieniu „Rakovnickiej vánoční hry”). Od siedmiu lat na wiosnę odbywają się Studenckie Konferencje Naukowe, na które zapraszani są również referenci z innych polskich i czeskich uczelni. W kwietniu roku 2008 po raz pierwszy była to konferencja wyjazdowa i odbywała się w Radkowie na Pogórzu Sudeckim, gdzie zresztą planuje się też następną konferencję (we współpracy ze studenckim kołem naukowym na Wydziale Pedagogicznym Uniwersytetu Karola w Pradze). 

W ramach unijnych projektów „Sokrates-Erasmus” wielu studentów ma możliwość przebywania na stypendiach w czeskich uczelniach (Praga, Brno, Ołomuniec, Ostrawa, Ústí nad Labem), ale niektórzy wyjeżdżają też do ośrodków bohemistycznych na innych uniwersytetach (Lipsk, Münster, Greifswald, Londyn, Oslo i inne).

Ważną stroną działalności Zakładu Bohemistyki Instytutu Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego jest aktywność naukowa jego pracowników. Uczestniczą oni w konferencjach naukowych w Polsce i zagranicą, a co roku na jesieni włączają się też w organizację slawistycznych konferencji Instytutowych, które odbywają się naprzemiennie pod hasłami: „Wielkie tematy w literaturach słowiańskich” i „Wyraz i zdanie w językach słowiańskich”.  

Należy podkreślić, że Zakład Bohemistyki samodzielnie zorganizował dwie międzynarodowe i interdyscyplinarne konferencje naukowe związane z kierunkiem swojej dydaktycznej i naukowej działalności. Pierwsza miała miejsce we Wrocławiu w październiku 2002 roku i zatytułowana była „Wrocław w Czechach – Czesi we Wrocławiu”. Weszła w skład imprez naukowych dla uczczenia 300-lecia Uniwersytetu Wrocławskiego, a dodatkową inspiracją do jej zorganizowania był jubileusz 160-lecia powstania seminarium słowiańskiego na Uniwersytecie Wrocławskim. Plonem konferencji jest książka Wrocław w Czechach – Czesi we Wrocławiu. Literatura – język – kultura, zawierająca 46 referatów z historii kultury, historii sztuki, literaturoznawstwa, językoznawstwa i innych dziedzin, której redaktorami naukowymi byli Zofia Tarajło-Lipowska oraz Jarosław Malicki. W organizacji tej konferencji pomogły takie instytucje, jak Konsul Generalny Republiki Czeskiej we Wrocławiu, Biuro Rozwoju Wrocławia i Biuro ds. Expo 2010 w Urzędzie Miejskim we Wrocławiu, a w wydaniu książki również Centrum Studiów im. Willi Brandta przy Uniwersytecie Wrocławskim.                                      

Druga konferencja odbyła się w dniach 17-19 kwietnia 2008 roku w Jugowicach i nosiła nazwę „Podzwonne dla granic. Polsko-czeskie linie podziałów i miejsca kontaktów w języku, literaturze i kulturze".Bodźcem do jej zorganizowania konferencji było otwarcie granic polsko-czeskich i wstąpienie nowych krajów członkowskich Unii Europejskiej do Układu z Schengen (20 grudnia 2007), a do organizacji wydatnie przyczynił się Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. W konferencji wzięli udział slawiści, germaniści i publicyści reprezentujący różne środowiska naukowe i kulturalne Polski, Czech i Słowacji. Konkluzją konferencji stało się stwierdzenie, że „linie podziałów i miejsca kontaktów" można szeroko interpretować, nie tylko w wymiarze geograficznym. Plonem konferencji będzie książka z wygłoszonymi na niej referatami.  

Rozważania na temat wrocławskiego ośrodka bohemistycznego chcemy zakończyć wyliczeniem niektórych osiągnięć naukowych jego pracowników. Wymieńmy tu jedynie publikacje książkowe:

Zofia Tarajło-Lipowska: Męczennik czeskiej prawdy Karel Havlíček Borovský, Wrocław 2000,   Mówię po polsku. Učebnice polštiny pro Čechy, Warszawa 1994, następne wydania 2004, 2006, 2008,  Kapoan, czyli język na opak. O czeskim dla Polaków, być może mało zaawansowanych, ale mocno zainteresowanych, Wrocław 2000 (książka popularnonaukowa);  Jaroslav Lipowski: Roz widzieli straśne łognie ku Ciantoryi. Gawędy ludowe z Nawsia koło Jabłonkowa na Śląsku Cieszyńskim, Wrocław 1992, Nazwiska Jabłonkowa i okolic u schyłku XVII wieku, Wrocław 2002, Konvergence a divergence češtiny a slovenštiny v československém státě, Wrocław 2005, Ewolucja nazwisk na południu Śląska Cieszyńskiego w czasach austriackich. Analiza słowotwórcza i statystyczna, Wrocław 2008; Jarosław Malicki, Nazwy miejscowe Śląska w języku czeskim, Wrocław 2002; Anna Zura, Konceptualizacja nazw barw w „Krzyżakach” Henryka Sienkiewicza i „Proti všem” Alojzego Jiráska, Ostrava 2006; Jarosław Malicki,  Vklad Poděbradů do jazykových a literárních dějin  [W] O. Felcman, R. Fukala i in.: Poděbradové. Rod českomoravských pánů, kladských hrabat a slezských knížat, Praha 2008, s. 474-500, 626-637.  Pełen spis publikacji pracowników wrocławskiego ośrodka slawistycznego dostępny jest na stronach internetowych Instytutu Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego: http://www.ifs.uni.wroc.pl/.

Aktywność naukową wrocławskich bohemistów obejmuje również uczestnictwo w krajowych oraz zagranicznych konferencjach naukowych  (Wrocław, Opole, Katowice, Kraków, Warszawa, Praga, Ostrawa, Brno, Opawa, Pilzno, Ústí nad Labem, Liberec, Greifswald). Publikują w takich czasopismach i wydawnictwach nieciągłych, jak „Slavica Wratislaviesia”, „Odra”, „Bohemistyka”, „Slovo a slovesnost”, „Česká literatura”, „Naše řeč”, „Namenkundliche Informationen”, „Listy filologické”, „Poradnik Językowy”, „Sobótka”, „Rozprawy Komisji Językowej Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego”, „Listy filologické”, „Slavia  Occidentalis”, „Cahiers du CEFRES” oraz innych. W ramach umowy międzyuczelnianej z placówkami naukowymi w Pradze i Brnie oraz w ramach programu LLP Erasmus (Brno, Ostrava, Praga, Ołomuniec, Hradec Králové, Ústí nad Labem) wrocławscy bohemiści prowadzą tam gościnnie zajęcia dydaktyczne. Współpraca przebiega w obu kierunkach i do Instytutu Filologii Słowiańskiej przyjeżdżają naukowcy z wyżej wymienionych uczelni z cyklem wykładów. Wrocławska placówka bohemistyczna, za jaką niewątpliwie można uznać Zakład Bohemistyki Instytutu Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego, wypełniła istotną lukę w kształceniu slawistycznym we Wrocławiu.

Bibliografia:

Achremowicz E., Żabski T., 1973, Towarzystwo Literacko-Słowiańskie we Wrocławiu 1836-1886, Wrocław.
Pater M., 1997, Historia Uniwersytetu Wrocławskiego do roku 1918, Wrocław.
Urniaż A, 2003, Nauczanie języka czeskiego Na Uniwersytecie Wrocławskim [w:] Wrocław w Czechach. Czesi we Wrocławiu. Literatura – Język –Kultura, pod red. Z.Tarajło – Lipowskiej i J. Malickiego, Wrocław.

 

Tym, którym ta historia wydaje się nieco tajemnicza, wyjaśniam, że pani dr Katarzyna Chrobak przyszła do Zakładu Bohemistyki IFS UWr. jako "koleżanka pani Zury". Jej kwalifikacje bohemistyczne wynikać miały z tego, że promotorem jej rozprawy doktorskiej (o wierszach dla dzieci Wandy Chotomskiej) był. prof. Jacek Baluch. Potem okazało się, że promotorem była prof. Alicja Baluch (polonistka), ale z powodu jej choroby prof. Jacek Baluch to promotorstwo przejął . Jako kierownik Zakładu Bohemistyki rychło zauważyłam, że związki nowej pani doktor z bohemistyką są nikłe, zatem chciałam jej pomóc w napisaniu artykułu, który by je wzmocnił. Przesłany jej szkic artykułu zawierał materiał na ten temat, ale nie miałam pojęcia, że zmieniwszy jedno słowo w tytule poda go jako swój (w czasopiśmie, gdzie sekretarzem redakcji jest jej "koleżanka"). Niedawno w Internecie natknęłam się na plik w postaci pdf  i porównałam jego tekst ze swoimi notatkami

 

 

 

7.png4.png4.png8.png3.png9.png